ང་ཚོར་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་ཇི་ལྟ་བུ་མཁོ། བདུད་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་བསྒྱུར།

       ང་ཚོའི་རྩོམ་རིག་གི་ཤེས་རྟོགས་ཁྲོད་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ཕྱོགས་རིས་ཀྱི་ལྟ་བ་མང་དུ་ཡོད་དེ། རྩོམ་རིག་ནི“རྩོམ་རིག་རྣལ་མ”རུ་སེམས་པ་དང་། མཛེས་རིག་སྣང་ཚུལ་རྣལ་མ་ཞིག་ཏུ་སེམས་པ་དེ་ནི་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ཕྱོགས་རིས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན། “རྩོམ་རིག་རྣལ་མ”ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དད་པའི་མི་དེ་དག་གིས་བལྟས་ན། གལ་ཏེ་རྩོམ་རིག་གི་ནང་དུ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་དགའ་ཞེན་གྱིས་ཁྱབ་པ་དང་། སློབ་གསོའི་དམིགས་ཡུལ་འཁོད་ཡོད་ན། དེ་ནི“རྣལ་མ”ཞིག་མིན་པས། དེ་རྩོམ་རིག་ཡིན་པར་མི་འདོད།
       དོན་གྱིས་རྩོམ་རིག་ནི་ཆེས་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་བློ་ཡི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། དེར་སྤྲོ་བ་དང་རྩེད་འཇོ་ཡོད་ལ། དྲག་བསྣུན་དང་ཤན་ཤུགས་ཀྱང་ཡོད། དེ་ནི་རིམ་གྱིས་དགེ་ཕྱོགས་ལ་ཁྲིད་པའི“སློབ་གསོའི་སྙན་ངག”ཅིག་ཡིན་ལ། དེ་ལ་མིའི་རང་གཤིས་བསྒྱུར་བའི་གསང་བའི་སྟོབས་ཤུགས་མངའ། ནམ་ཞིག་ཀློག་པ་པོ་གང་ཞིག་འདི་འདྲའི་རྩོམ་རིག་ལ་དབྱིངས་ཞུགས་པའམ། རྩོམ་དེ་འདྲས་ཡིད་དབང་དྲངས་པར་གྱུར་ཚེ། ཀློག་པ་པོ་དེའི་བསམ་པ་དང་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཀར་ཤན་ཤུགས་ཟབ་མོ་ཐེབས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན།
       རྩོམ་རིག་གིས་བྱིས་པ་དང་ན་གཞོན་ལ་ཐེབས་པར་འགྱུར་བའི་ཤན་ལྷག་པར་ཆེ། ཨན་ཏིར་སིན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང་གིས་བྱིས་པའི་སྙིང་རྗེ་དང་བདེན་དོན་གྱི་ཚོར་སྣང་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་ལ། ཏིས་ཀུན་སི་ཡི་བརྩམས་སྒྲུང་གིས་བྱིས་དུས་མི་སྐྱིད་པའི་ཁྱེའུ་དག་ལ་སྲ་བརྟན་དང་སྤྲོ་སྣང་གི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བའི་ཐད་ལ་སྐུལ་མ་གཏོང་བར་འགྱུར། ཀིར་ཐི་ཡི་ཝེ་ཐི་ཡིས་སེམས་པ་གཉོམ་པའི་བརྩེ་དུང་ལ་ཉམ་ཉེས་ཤོར་བའི་མི་ཞིག་རང་དམེ་ཡི་ལོག་ལམ་ལ་ཁྲིད་ཀྱང་སྲིད། རྩོམ་པ་པོ་སོ་སོ་སྟེ། དར་མའི་རྩོམ་པ་པོའམ་ཡང་ན་བྱིས་པའི་རྩོམ་པ་པོ་གང་ཡིན་ཡང་། ཐམས་ཅད་ལ་འདི་འདྲའི་ཤེས་རྟོགས་ཤིག་དགོས་ཏེ། ཁྱེད་ཀྱིས་བྱིས་པ་ལ་རྩོམ་རིག་ཅི་འདྲའི་ཅིག་བསྟབས་ན། ཁོ་མི་དེ་འདྲ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ཇི་ལྟ་བུའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་བྱས་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་བྱིས་པ་ཞིག་གསོ་སྐྱོང་བྱ་ངེས་ཡིན།
       ཝུའུ་ཐུ·ཧྥེ་ལེ་ཧྥེ་ཐུ་སོགས་འཇར་མན་གྱི་མཁས་པ་འགས«བརྩེ་དུང་གི་སློབ་སྦྱོང་སྟེ། བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གིས་ང་ཚོར་མྱོང་ཚོར་ཇི་ལྟར་བསླབ་པ་ཡིན»ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་ཞིག་བརྩམས་པ་རེད། དཔེ་ཆ་འདིས1870ལོ་ནས1970བར་གྱི་ལོ་ངོ་བརྒྱའི་རིང་གསར་རྩོམ་བྱས་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས། འཚུབ་ལངས་དང་། ཡིད་རྟོན། དད་མོས། སྙིང་རྗེ། བདག་གཞན་མཉམ་བརྗེ་ཡི་སེམས། དགའ་བ། ངོ་ཚ། སྡུག་བསྔལ། འཇིགས་དངངས། རྟུལ་ཕོད། ཡུལ་དུང་། ལས་མེད་བཅས་ཕྱོགས་བཅུ་གཉིས་ནས། བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་སྙིང་དང་སློབ་གསོའི་ཕན་ནུས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་པས། དེབ་འདི་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་སྙིང་ཡོད་པའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་དུ་གྱུར་ཡོད།
       ལད་མོ་ནི་བྱིས་པའི་ལྷན་གཤིས་རེད། བྱིས་པས་དར་མ་དང་དཔེ་དེབ་ཀྱི་ལད་མོ་བརྒྱུད་དེ། རང་ཉིད་གནད་དོན་ལ་འཕྲད་སྐབས་ཇི་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས། བློ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན། ཕཱ་སི་ཁ·ཨེ་ཐུར་སོགས་ཀྱིས«བརྩེ་དུང་གི་སློབ་སྦྱོང་སྟེ། བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གིས་ང་ཚོར་མྱོང་ཚོར་ཇི་ལྟར་བསླབ་པ་ཡིན»གྱི“གླེང་གཞི”རུ་བརྗོད་པ་ལྟར། “བྱིས་པས་གཙོ་བོར་ལུས་ཀྱི་ལག་ལེན་དང་། ལད་མོ་དང་། ཉམས་འགྱུར་སོགས་བརྒྱུད་ནས། གཞན་གྱི་ལུས་སྟེང་ནས་ལྟ་རྟོག་བྱས་ཏེ་ཐོབ་པའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་བསྐྱར་ཟློས་དང་བསྐྱར་སྟོན་ལས་སེམས་ཁམས་ལ་སློབ་སྦྱོང་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན”ཞེས་པ་ལྟར་བྱིས་པས་ངང་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་ལ་ལད་མོ་བྱེད་པ་ཡིན། “གཏམ་རྒྱུད་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་ལ་འཚར་ལོངས་ཡོད་ན། གཏམ་རྒྱུད་དེ་ཀློག་མཁན་ནམ་ཉན་མཁན་གྱི་བྱིས་པའང་དེ་ཇི་ལྟ་བུར་ཡིན།” རླབས་ཆེན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཡོད་ཚད་ཕལ་ཆེར་རླབས་ཆེན་གྱི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན། ཁོ་ཚོས་བྱིས་པར་སེམས་ཁུར་བྱས་ནས། རང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱིས་བྱིས་པར་ཅི་འདྲའི་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་འགྱུར་ལ་ཡིད་གཟབ་བྱེད་པ་ཡིན། ཁོ་ཚོས་རླབས་ཆེན་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱིས་བྱིས་པའི་མི་གཞིའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཕན་ཐོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཐ་ཤལ་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱིས་བྱིས་པའི་བློ་ཡི་འཚར་ལོངས་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་ཤེས། ཁོ་ཚོས་ནམ་ཡང་བྱིས་པ་ནི་རང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཀློག་པ་པོ་ཨང་དང་པོ་ཡིན་པར་བསམ་ཚོད་བྱས་ཡོད།
       རླབས་ཆེ་བའི་ཨུ་རུ་སུའི་གནའ་རབས་རྩོམ་པ་པོ་ཕལ་ཆེ་བ་རླབས་ཆེན་གྱི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན། ཕུའུ་ཞི་ཀིན་གྱི་སྙན་ངག་དང་། ཁུ་ལེ་ལོ་ཧྥུའི་བསྡུས་བརྗོད་གཏམ་རྒྱུད། ཐུའུ་ཀི་ཉེ་ཧྥུའི«རྔོན་པའི་ཟིན་ཐོ» ཨ་ཁི་ས་ཁུ་ཧྥུའུ་ཡི«ཁྱིམ་གྱི་རེག་ཟིན» ཐོལ་སི་ཏོའེ་ཡི་རྣམ་ཐར་ལུས་ཀྱི་བརྩམས་སྒྲུང་། ཆི་ཁོ་ཧྥུ་ཡིས་བྱིས་པ་བརྗོད་བྱར་བྱས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་། འདི་དག་ཚང་མ་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཚད་མཐོ་བའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས། ཆི་ཁོ་ཧྥུ་ཡི་བྱིས་དུས་ནི་བརྙས་དམོད་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁེངས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཁོའི་ནང་སེམས་ཀྱི་རེ་བའི་འོད་སྣང་དང་། ཁོས་མི་དང་འཚོ་བ་ལ་དགའ་བའི་སྤྲོ་སེམས་ནམ་ཡང་ནུབ་མ་མྱོང་། ཁོས་བྱིས་པའི་གནས་བབ་ལ་བླ་ལྷག་གིས་དོ་སྣང་བྱེད་ཅིང་། དཀའ་ཉོག་གི་ནང་ཚུད་པའི་བྱིས་པར་གདུང་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡིན། «ཝན་ཁཱ»དང«གཉིད»ཀྱི་ནང་དུ་ཁོས་སྤྱི་ཚོགས་འོག་རིམ་དུ་ལྷུང་བའི་བྱིས་པར་གདུང་སེམས་འཆང་བ་མངོན། «རྩྭ་ཐང»དུ་ལོ་དགུ་ཅན་གྱི་ཡེ་ཀོ་ལུའུ་ཞིས་ཁཱ་ཁྱིམ་ལས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་དེ། “སྐྱོ་གདུང་གི་མཆི་མས་ཁོར་མཚོན་ན་སོ་མར་མགོ་བརྩམས་ཤིང་རྒྱུས་མེད་ཡིན་པའི་འཚོ་བ་བསུ་བའི”ཚུལ་བྲིས་ཤིང་། རྩོམ་པ་པོས་ཡེ་ཀོ་ལུའུ་ཞིས་ཁཱ་ཡི་སེམས་ཁམས་ལ་ཞེ་བསམ་པའི་གཏིང་ནས་མྱོང་རྟོ་བྱས་ཏེ། བྱིས་པ་ཞིག་གི་སྣ་མང་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་ནང་སེམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བྲིས་འདུག །«བྱན་མ་གནས་ལ་འགྲོ་བ»ནི་སྐྱོ་གར་གྱི་ཆ་ཆེས་ཆེར་ཡོད་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ཆི་ཁོ་ཧྥུ་ཡིས་བྱན་མ་པིས་ལ་ཀེ་ཡཱ་དབང་མེད་དུ་བཙན་གྱིས་གནས་ལ་བརྫངས་པ་བྲིས་པར་མ་ཟད། ལོ་བདུན་ཅན་གྱི་ཁྱེའུ་ཀི་ལེ་ལུས་ཧྲ་ཡིས་མོར་གདུང་སེམས་འཆང་བའང་བྲིས་ཡོད། བྱིས་པའི་ལྷད་མེད་ཀྱི་དགེ་སེམས་དང་མཛའ་བའི་སྒོ་ནས་བརྩམས་ཆོས་ལ་དྲོད་འཇམ་གྱི་མདངས་བསྣན་ནས་ཡོད། དགའ་བ་དང་བརྩེ་བ་ཤེས་པ་དང་། བྱིས་པའི་གདུང་བ་དང་བརྩེ་བ་ཤེས་པས་ན། ཆི་ཁོ་ཧྥུ་ཡི་བརྩམས་ཆོས་འདི་དག་ནི་རླབས་ཆེན་གྱི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་གསུང་རབ་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
       ཀྲུང་གོའི་ད་རབས་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་དུའང་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ལེགས་རྩོམ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཀྲང་ཐེན་ཡུས་ཀྱི«རིན་ཆེན་ཧི་ལུའི་གསང་བ»དང་། རེན་རུང་རུང་གི་བྱིས་པའི་སྙན་ངག །རེན་ཏ་ལིན་གྱི«བྱིས་པའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་གྲོགས་པོ»ལུའུ་པིང་གི«ལྕོང་མོས་ཨ་མ་འཚོལ་བ» ཕེང་ཝུན་ཞི་ཡི«རྟེའུ་ཕྲུག་ཆུར་བརྒལ་བ»སོགས་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པའི་འཚོ་བའི་ཤེས་བྱའི་བསྡུ་རུབ་དང་མི་ཚེའི་ཉམས་མྱོང་གི་བློ་འབྱེད་ཐད་ལ་ཧུར་བརྩོན་གྱི་ཕན་ནུས་ཐོན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ང་ཚོའི་དུས་རབས་ཀྱི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་སྔར་བཞིན་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་མ་རེད། སྒོས་སུ་ཚོར་འདུ་ཡི་སློབ་གསོ་དང་མི་གཞིའི་སློབ་གསོའི་ཐད་ཀྱི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་གསར་རྩོམ་ནི་ལྷག་ཏུ་ཕོངས། དེར་མ་ཟད། ང་ཚོའི“སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་རྩོམ་པ་པོ”འགའ་ཞིག་གི་གསར་རྩོམ་ལ་མ་མཐའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་མི་འདུག །བྱིས་པའི་བློ་ཡི་དགོས་མཁོ་ལ་དོ་སྣང་མེད་པར། བརླང་ཞིང་འཆོལ་ཉོག་ཅན་དང་། བག་མེད་ཅོལ་ཆུང་ཅན་ཡིན་པས་རྩོམ་རིག་ཅིག་གི་ངང་ཚུལ་མེད།
       ལ་ལས་བཤད་ན། རྩོམ་རིག་དཔྱད་འཇོག་གི་ཚད་གཞི་གལ་ཆེན་གཅིག་ནི། བྱིས་པར་བཟུང་བའི་ལྟ་སྟངས་ཡིན་ཟེར། མི་རིགས་ཤིག་གི་རྩོམ་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་ནི། ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་གསར་རྩོམ་ལས་མངོན་ཡོང་། ང་ཚོར་རླབས་ཆེན་གྱི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་དགོས། ང་ཚོར་བྱིས་པར“སེམས་ཁམས་ལ་མྱོང་རྟོག་བྱེད་ཐུབ”པ་སློབ་པར་བྱེད་པའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་དེ་དགོས། སྐད་ཆ་གཞན་ཞིག་གིས་བཤད་ན། བྱིས་པར་བརྩེ་བའི་ནུས་པ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་པའི་རྩོམ་རིག་དེ་དགོས། དེ་འདྲའི་རླབས་ཆེན་གྱི་རྩོམ་རིག་གིས་བྱིས་པར་ཚེ་གང་བརྗེད་ཐབས་མེད་པའི་མཛེས་སྡུག་གི་དྲན་པ་སྦྱིན་ཐུབ། ཁོ་ཚོ་དར་མའི་དུས་ལ་སོན་ཏེ་རང་གི་རྩོམ་རིག་ལྟ་ཀློག་གི་ཉམས་མྱོང་ལ་ཕྱིར་དྲན་བྱེད་དུས། ཁོ་ཚོས་དྲིན་གཟོ་ཡི་བསམ་པས་འདི་ལྟར་བཤད་ངེས། བཀའ་དྲིན་ཆེ། མཛའ་བརྩེ་ལྡན་པའི་རྩོམ་པ་པོ། ཁྱེད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱིས་ང་ལ་དྲོད་ཁོལ་སྦྱིན་ཞིང་། ང་ལ་སྟོབས་ཤུགས་བསྩལ། ང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་བསྟན་ཅིང་ང་ལ་གྲོགས་བགྱིས་ཏེ་ངའི་བྱིས་པའི་འཚར་ལོངས་འགྲུབ་པར་བྱས་སོང་ཟེར་ཡོང་།
       རེད་དེ། ང་ཚོས་རྩོམ་རིག་གིས་བྱིས་པར་དོ་སྣང་བྱ་བ་ནན་གྱིས་སྟོན་པ་ནི། བྱིས་པའི་འདུ་ཤེས་དང་དགོས་མཁོ་ལྟོས་མེད་ཅན་དུ་བྱས་ཏེ། ཁོ་ཚོའི་འདུ་ཤེས་ཡོད་ཚད་ཡང་དག་ཡིན་པ་དང་། ཡང་ན་ཁོ་ཚོའི་དགོས་མཁོ་ཡོད་ཚད་ལུགས་མཐུན་ཡིན་ཟེར་བ་ནི་མིན། རྒྱུ་མཚན་ནི། བྱིས་པའི་འདུ་ཤེས་དང་སྦྱོར་བའི་ཁྲོད་དུ་རྨོངས་པ་དང་ཐ་ན་མུན་ནག་གི་ཆ་ཡང་ཡོད། འདི་ལ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཇོན·ལ་ཁི་ཡིས་བྱིས་པའི་སློབ་གསོའི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་རྩོམ་ཀློག་དང་ཤེས་པར་འགྱུར། ལ་ཁིས་བཤད་ན། བྱིས་པའི་སྟེང་ན་གཤིས་སྤྱོད་ངན་པའང་ཡོད། དཔེར་ན། ཁོ་ཚོ“དབང་ཆ་དང་སྟངས་འཛིན་ལ་དགའ།” “འདི་ནི་དུས་རྒྱུན་དང་། རང་བྱུང་དང་། སྡིག་པའི་གོམས་གཤིས་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན།” བྱིས་པའི་སྟེང་ན་ད་དུང“གཤིས་སྤྱོད་ཆེས་ངན་པ་ཞིག་ཡོད།” དེ་ནི“སོས་དལ་སྙོམས་ལས་ཀྱི་གཤིས་ཀ་སྟེ།“ གལ་ཏེ་དེ་ནི་རང་བྱུང་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ན། དེ་ནི་ཆེས་གསོ་བཅོས་དཀའ་བའི་གཤིས་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན། ”དེར་མ་ཟད། བློ་རྩིང་པོ་དང་། སེམས་མི་གཏོད་པ། ཨ་གསར་ཆེ་བ། བློ་འཁྲུག་པ་འདི་དག་ཀྱང་བྱིས་པའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རང་བྱུང་བའི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན།
       དེ་བས་ན། བྱིས་པར་ཡང་སྲུང་འཛིན་རིང་ལུགས་ཀྱི་བློ་འབྱེད་ཀྱི་སློབ་གསོ་མཁོ་བ་ཡིན། ང་ཚོའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་རྩོམ་པ་པོས་བྱིས་པར་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཁེངས་སྐྱུང་ཟེར་བ་ཤེས་སུ་འཇུག་དགོས། སྔ་རབས་དང་གནའ་རབས་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་གོ་ལོན་བྱ་ཤེས་པའི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་ཆགས་པར་བྱེད་དགོས། ཁོ་ཚོས“དམ་པའི་གསུང་རབ་དང་རྣམ་ཐར”ལ་མོས་གུས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་རིགས་པ་དང་། རླབས་ཆེན་གྱི་བདེན་ལུགས་དག་ལ་གོ་ལོན་དང་ངོས་ལེན་བྱེད་རིགས། ཝ་ཞིན་ཐོན་གྱིས་དད་བཀུར་བྱ་བའི་མི་ཚེའི་རྩ་ཚིག་སྟེ། དཔེར་ན། “ཁྱེད་ཀྱི་མགོ་ཁྲིད་ཀྱིས་མི་གཞན་གང་ཞིག་བཙལ་ནས་ཁ་བརྡ་བྱེད་སྐབས། དེར་ལྐོག་ཉན་མ་བྱེད། སྐད་ཆ་མ་བཤད། གད་མོའང་མ་དགོད”ཅེས་པ་དང་། “ཁ་ནང་དུ་ཟས་བརྫངས་ཡོད་སྐབས་འཐུང་ཆུ་མ་ཐུངས། སྐད་ཆ་ཡང་མ་ཤོད། འཐུང་ཆུ་འཐུང་སྐབས་ཡར་ལྟ་མར་ལྟ་མ་བྱེད”སོགས་ཁེངས་སྐྱུང་དང་གུས་ཞབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མི་དང་འགྲོགས་ཚུལ་དང་ལུས་སྲུང་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག110བཤད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། ཀྲུང་གོའི་གནའ་བོའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་སྤྱོད་པའི་བསླབ་བྱ་དང་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་འདྲ་ལྟ་བུར་ཆགས་འདུག །«ཁུང་ཙིའི་གསུང་སྒྲོས»དང«སློབ་བུའི་བསླབ་བྱ»ལས་ཞུན་སྦྱངས་བྱས་ནས་ཐོན་པ་དང་འདྲ།
       ཀིར་ཐི་ལ་འཚར་ལོངས་དང་འབྲེལ་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཆེན་པོ་གཉིས་ཡོད་དེ། «ཝེ་ལན་མེ་སི་ཐུ་ཡི་རྒྱལ་ཁམས་བསྐོར་བའི་དུས་རབས»དང«ཝེ་ལན་མེ་སི་ཐུ་ཡི་སློབ་སྦྱོང་གི་དུས་རབས»གཉིས་ཀྱིས་གནའ་བོའི་གསུང་རབ་དང་རླབས་ཆེ་བའི་རིན་ཐང་གིས་ན་གཞོན་གྱི་འཚར་ལོངས་ལ་དོན་སྙིང་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་ཡོད། དེ་བས།ལོ་གཞོན་བྱིས་པས་བཀླག་པར་ཤིན་ཏུ་འཚམས།ཐོལ་སི་ཏོའེ་ཡིས་བྱིས་པར་གཏམ་རྒྱུད་དང་བསླབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད། ཁོའི«བྱིས་དུས·གཞོན་ནུ·ན་གཞོན»གྱིས་ཆ་རྫོགས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པས། བྱིས་པ་ཞིག་གི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་འཚར་ལོངས་ཀྱི་གོ་རིམ་ཟིན་ཐོ་རུ་བཀོད་འདུག་ལ། རྫི་གསང་དོད་པའི་སྙིང་བརྩེ་དང་བླ་ན་མེད་པའི་གཞན་ཕན་གྱི་སྙིང་སྟོབས་མངོན་པར་བྱས་ནས་ཡོད་པས། རླབས་ཆེ་བའི་བརྩེ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སློབ་གསོའི་སྙན་ངག་ཅིག་རེད། བརྩམས་ཆོས་འདིའི་ནང་འཚོལ་བཞིན་པའི“དབྱུ་གུ་ལྗང་ཁུ”ཡི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་འཇོ་སྒེག་ལྡན་ཞིང་བླ་མེད་ཀྱི་ཉམས་ཆེ་བ་ཞིག་སྟེ། བྱིས་པའི་སེམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་སྣང་བར་བྱེད་པའི་འོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་གོ། །“དབྱུ་གུ་ལྗང་ཁུ”ཡི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱིས་འཕྱར་བའི་སྙིང་སྟོབས་ནི་ཨུ་རུ་སུའི་མིས་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱིས་དད་བཀུར་བྱ་བའི“དམ་པའི་གསུང་རབ་དང་རྣམ་ཐར”ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།
       ཡིན་ན་ཡང་། དུས་རབས20པའི་སྟོད་ཀྱི་རིག་གནས་གསར་པའི་ལས་འགུལ་ནས་བཟུང་། སྲོལ་རྒྱུན་ལ་རྒོལ་བའི་ཤེས་ཡོན་པ་དག་གནའ་བོའི་རིན་ཐང་ལྟ་བ་དང་ཁྱིམ་གྱི་མི་ཆོས་ལ་སྡང་བར་གྱུར། ཁྱིམ་ཚང་གི་འབྲེལ་བ་དོན་བརྗོད་བྱེད་སྐབས། ཁོ་ཚོར“ཕ་བུའི་བར་གྱི་འགལ་བའི་རྣམ་པ་བཟོ་བར་དགའ་ཞིང་།” “བུ་མཆོག་ཕ་དམན”གྱི་མི་ཆོས་སྒྲིག་རིམ་བཟོ་བར་དགའ། སྔོན་ཐོན་གྱི་དགག་རྒྱག་པ་དག་གིས“བུ” “ཕ”ཡི་གོང་དུ་བཞག་སྟེ། ཕ་ཡི་རབས་ལ་མི་མོས་པ་དང་སྡང་སེམས་ཆེ། ཀྲུང་གོ་བས་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་ལ“ཕ་བྱེད་མ་ཤེས”ཞེས་སྐྱོན་མཚང་ནན་མོ་འབྱིན། ཁོ་ཚོས་བསམ་གཟས་ནས་འདི་འདྲའི་དངོས་དོན་ཞིག་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག་པ་དང་འདྲ་སྟེ། དེ་ནི། བུ་ཕྲུག་ལ་དགའ་བ་ནི་མི་གཤིས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་སེམས་བྱུང་ཞིག་དང་། རང་བྱུང་གི་མངོན་སྟངས་ཤིག་ཡིན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། གནའ་མིས་བུ་ཕྲུག་ལ་བཅངས་པའི་བརྩེ་བ་དང་དུང་བ་ནི་དེང་རབས་ལས་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མི་ཆུང་།
       ཆི་ཅིང་ཀུང་རང་གི་བུ་ལ་དགའ་བས་གཡོག་བཞིན་བརྩོན་པ་ཐལ་བཞིན་གྱུར་ཀྱང་མི་སྐྱོ། ཙི་ཞ་ཡིས་རང་གི་ཤི་ཆད་བྱུང་བའི་བུ་ཡི་དོན་དུ་ངུས་ནས་མིག་གཉིས་ཞར། ཝང་རུང་ནི་བུ་འདས་པས་སྐྱོ་བ་ལ་ཟད་མཐའ་མ་བྱུང་སྟེ། ཧྲན་ཅན་གྱིས་ཁོར“པང་གི་ཁྱེའུ་ཞིག་ལ། དེ་འདྲ་བྱེད་དགོས་ག་རེ་ཡོད”ཅེས་སྐྱོན་བཤད་པར། ཝང་རུང་གིས“དམ་པ་རྣམས་ནི་འཛིན་ཆགས་བྲལ། །དམན་པ་རྣམས་ལ་མྱོང་སྟོབས་མེད། །ཆགས་དང་ཞེན་པའི་དབང་གྱུར་པ། །ང་ཚོ་ཕལ་པ་རྣམས་ཀྱི་གཤིས། །”ཞེས་ཁོའི་མི་གཤིས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་ལེགས་བཤད་ཀྱི་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་གསུང་གིས་ཧྲན་ཅན་ཡང་མཐར་ཁོ་དང་ལྷན་དུ་གདུང་བར་གྱུར་པ་རེད།
       དེ་བས་ན། ལོ་སྟོང་ཕྲག་སྔོན་གྱི་གནའ་མི་ཡིན་ནའང་འདྲ། ལོ་སྟོང་ཕྲག་རྗེས་ཀྱི་དེང་མི་ཡིན་ནའང་འདྲ། “མཛའ་བ་གཅུགས་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་ཚེ།” ཁོར་བརྩེ་བ་ཤེས་པའི་སེམས་ཤིག་ཡོད་ན། བྱམས་བརྩེ་ལྡན་པའི་ཕ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ངེས། དེང་གི་དེང་རབས་ཀྱི་མིས་བྱ་དངོས་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་ཤེས་ཤིང་། ལྟ་གྲུབ་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་དང་ལེན་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ངེས་པར་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ནི་མི་གཤིས་དང་མི་སེམས་ཀྱི་དོན་དག་ཆེན་པོ་ནི་མ་བཅོས་པའི་སེམས་པ་རྣལ་མའི་སྟེང་ཡོད་པ་ལས་གསར་རྙིང་གི་སྟེང་ན་མེད། དེ་བས། བརྩེ་བའི་སྟེང་ནས་གནའ་མི་ལ་འཕྱ་མི་རུང་།
       འོན་ཀྱང་། སྲོལ་རྒྱུན་ལ་རྒོལ་བའི་ཤེས་ཡོན་པ་གསར་བ་དག་གིས་གནའ་མི་ལ་མཐོང་ཆུང་དང་དེང་མི་ལ་རྨོངས་དད་བྱེད་པ་མ་ཟད། ཕ་ལ་མཐོང་ཆུང་དང་བུ་ལ་ངོ་དགའ་བྱེད། ཁོ་ཚོས་བལྟས་ཚོད་ཀྱིས་སྔོན་ཐོན་གྱི“ཁྱེའུ་དགའ་རིང་ལུགས”ཀྱི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་འཛུགས་པ་ལྟར་སྣང་བ་དང་། “ཁྱེའུ་མ་གཞུང”གི་རྩ་དོན་ཟེར་བ་སྲ་འཛིན་བྱས་ཏེ། བྱིས་པའི་སློབ་གསོ་ཡི་དམིགས་རྣམ་དང་ཐབས་ལམ་རྩད་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱ་དགོས་པ་སྟེ། ཡོད་ཚད་བྱིས་པའི་དགོས་མཁོ་ལ་གཞོལ་དགོས་པ་དང་། བྱིས་པའི་དགོས་མཁོ་ཚད་མེད་དུ་བསྐང་དགོས་པར་འདོད། ཀྲོའུ་ཙུའོ་རེན་གྱིས«བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག»ཏུ་བཤད་རྒྱུར། “ངས་བསམ་ན་བྱིས་པའི་སློབ་གསོ་ནི་ཁོའི་ཕྱི་ནང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་ལ་གཞིར་བཅོལ་དགོས། གང་ལ་གང་འདོད་ལ་དེ་ལ་དེ་སྦྱིན་ཏེ། ཁོའི་འཚོ་བ་ཚིམ་ཞིང་ཕུན་ཚོགས་སུ་བྱེད་དགོས”ཟེར།
       ཁོས་ད་དུང་བྱིས་པས“དམ་པའི་གསུང་དང་རྣམ་ཐར”ཀློག་པར་ངོ་རྒོལ་བྱེད། ཁོས«བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག»ཏུ། “ཀྲུང་གོས་གནའ་ནས་བྱིས་པས་གསུང་རབ་དེ་དག་ཉིད་ཀློག་དགོས་འདོད་ཡོད། དེའི་ཕན་ནས་གང་ཅིའང་སྟེར་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་མི་བྱེད་པས། བྱིས་པ་ཁོ་ཚོ་རང་གི་འཕག་འཚག་བྱས་ནས་བློ་ཡི་བཀྲེས་ལྟོགས་སེལ་དགོས་འདུག །གོ་སྐབས་ལེགས་སོང་ན། ཡིག་ཚོགས་ཀྱི་ནང་ནས་སྟེས་དབང་གིས་སྟེ། གད་སྙིགས་ནང་སོལ་རྡོག་ཅིག་རྙེད་པ་བཞིན་གང་ཅི་ཞིག་རྙེད་དེ། ལྟོགས་སོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། དངོས་གནས་སྙིང་རྗེ་པོ་རེད”ཟེར།
       ཁོས་ཀྲུང་གོའི་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་མི་ཆོས་ཡོད་ཚད་ལ་རྭ་བརྡར་ནས་རྩད་ནས་ཁས་མི་ལེན། ཐ་ན“ཀྲུང་གོས་ད་དུང་བྱིས་པ་མཐོང་མི་འདུག་སྟེ། དོན་གྱིས་མི་བུ་དང་བུད་མེད་ཀྱང་རྙེད་མི་འདུག །དེ་བས་ན་དངོས་གནས་བྱིས་པའི་དོན་དུ་བྱུང་བའི་རྩོམ་རིག་ཀྱང་ངང་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་ཡོད་མི་སྲིད། ཁྲོམ་རར་བྱིས་པར་འཚོང་བའི་དཔེ་དེབ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཤམས་ཡོད་ན་ཡང”ཞེས་སྐྱོན་བརྗོད། ཀྱེ་མ། སྐད་ཆ་འདི་ལྟར་ལབ་ག་ལ་རུང་། འདི་ནི་མཐའ་རུ་ལྷུངས་ཤིང་འུད་བརྗོད་ཀྱི་སྐད་ཆ་ཞིག་དང་། ཁུངས་ལུང་མེད་པའི་ཤེས་རྟོགས་དང་ངོས་འཛིན་ཞིག་རེད།
       དྲི་བར་བྱ་བ་ལ། ཀྲུང་གོའི་གནའ་རབས་སུ་རང་གཤིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་ཞིང་། མི་གཞི་དྭངས་ལ་མཛངས་པའི་མི་སྣ་མང་པོ་སྟེ། དཔེར་ན། ཙི་ཁྲན་དང་། ཙུའོ་ཆིའུ་རྨིན། ཁུང་ཙི། ཡན་ཙི། མེང་ཙི། ཀྲོང་ཙི། སི་མ་ཆན། ཞེ་ཏའོ་ཡུན། ཏུའུ་ཧྥུ། སུའུ་ཏུང་ཕོ། ལི་ཆིང་ཀྲུའོ། ཚུའོ་ཞུའེ་ཆིན་སོགས་ཇི་ལྟར་གསོ་སྐྱོང་བྱས་པ་རེད། ཁོ་ཚོའི་བྱིས་དུས་སུ་ཁོ་ཚོའི་ཕ་མ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཁོ་ཚོ་བྱིས་པ་ཡིན་པ་གཏན་ནས་མ་ཤེས་པར། ཁོ་ཚོ་རང་འཕག་འཚག་རྒྱག་ཏུ་བཅུག་ནས་ཁོ་ཚོའི་བློ་ཡི་བཀྲེས་ལྟོགས་བསལ་དུ་བཅུག་པ་ཡིན་ནམ། ཀྲུང་གོའི་གནའ་རབས་སུ་དེང་རབས་ཀྱི་དོན་སྙིང་གི་སྟེང་གི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་ནི་མེད་ཀྱང་། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་ནི་ཡོད། གནའ་མིའི་ཡིག་ཚོགས་ཁྲོད་ན་བྱིས་པའི་འཚར་ལོངས་ཀྱི་དོ་སྣང་གིས་ཁེངས་ཡོད།
       «རུས་མཛོད་རྒྱས་པ»དང་། «སྙན་ངག་ཀུན་ལས་བཏུས་པ»དང་། «ཡི་གེ་སྟོང་གཅིག་མ»ནི་ཤེས་བྱའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་བྱིས་པའི་ཀློག་དེབ་དང་། «སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས»དང་། «ཁུང་ཙིའི་གསུང་སྒྲོས»དང་། «རི་ཆུའི་མདོ»དང་། «འཇིག་རྟེན་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་གསར»ཁྲོད་ཀྱི་ཁག་ཁ་ཤས་དང་། གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དང་མཁས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཁྲོད་ཀྱི་བསྡུས་བརྗོད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་ནི། བྱིས་པའི་བཀླག་བྱར་འཚམས་པའི་ཆེས་མཛེས་པའི་རྩོམ་རིག་ཀློག་དེབ་རེད། ཀྲོའུ་ཙུའོ་རེན་རང་གིས་ཀྱང་བྱིས་པར་བསྡུས་བརྗོད་ཀྱི་ཀློག་དེབ་སྒྲིག་པར“«ཧན་ཧྥེ་ཙི»སོགས་གནའ་རྩོམ་ཁྲོད་ན་ཆེས་འོས་པའི་རྒྱུ་ཆ་ཡོད”ཟེར་བ་མ་ཡིན་ནམ།
       དེར་མ་ཟད། གནའ་བོའི་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ནང་དུ། ཁུང་ཙི་དང་ཁྱེའུ་གཉིས་ཀྱི་ཉི་མའི་རྩོད་པ་ལྟ་བུའི་དགོད་བྲོའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་དུ་ཡོད་ལ། “རང་གི་བུ་ལ་བརྩེ་ན་གཞན་གྱི་བུར་ཡང་བརྩེ”ལྟ་བུའི་སྙིང་བརྩེའི་བསམ་པ་དང་གཞོན་བྱམས་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་མང་དུ་ཡོད། ཞིན་ཆི་ཅི་ཡི«ཆིང་ཕིང་ཡུའེ·ཞིང་གྲོང་དུ་སྡོད་པ»ཡི“བྲ་ཚགས་ཁྱེའུ་དེ་སྙིང་དུ་སྡུག །འཕྲེད་ཉལ་ཆུ་མགོའི་པད་འབྲས་བཏོག །”ཅེས་པའི་ཚིག་གི་ནང་དུ་ཇི་འདྲའི“བྱིས་པ་རྙེད་པའི”མཛེས་སྡུག་གི་སྙན་རོ་འཁོལ་བཞིན་ཡོད་དམ། འདི་འདྲའི“བྱིས་པ་རྙེད་པའི”དུངས་བརྗོད་ཀྱི་བཀོད་འབྲི་ནི་ཀྲུང་གོའི་གནའ་རབས་སྙན་ཚིག་ཁྲོད་དུ་བརྩིས་པས་བགྲང་གིས་མི་ལང་བ་ཡོད། དེ་བས་དོན་གྱིས་ང་ཚོར་གནའ་མི་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྩད་ནས་མེད་ལ། ཁོ་ཚོས་དེང་རབས་ཀྱི་དོན་སྙིང་གི་སྟེང་གི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་མ་བྱས་ཞེས་ཀྱང་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་མེད། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཡོ་རོབ་དང་མེ་གླིང་ལ་མཚོན་ནའང“དངོས་དོན་གྱིས་བྱིས་པར་དམིགས་པའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག”གི་བྱུང་བ་ནི། དུས་རབས19པའི་དཀྱིལ་སྨད་ཙམ་གྱི་བྱ་བ་རེད།
       བྱིས་པ་ངོ་བོ་ཅན་དང་ལྟོས་མེད་ཅན་དུ་བྱེད་པའི་བསམ་བློ་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མི་ཆོས་ཀུན་སྤྱོད་དང་བྱིས་པའི་སློབ་གསོ་ཕན་ཚུན་སྤང་འགལ་དུ་བྱེད་པའི་གསར་ཚབས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དེར། བལྟས་ཚོད་ཀྱིས་བརྩེ་བའི་སྙིང་སྟོབས་དང་དེང་རབས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱུག་ཀྱང་། དོན་གྱིས་སླ་ཆོས་སུ་བྱས་པའི་ཕྱོགས་རིས་ཅན་གྱི་ཤེས་རྟོགས་ཤིག་རེད། དེར་ཡིད་རྟོན་མི་རིགས། ཐ་ན་དེ་ལ་གནོད་པ་ཡོད། འདི་འདྲའི་བསམ་བློ་དང་ལྟ་གྲུབ་ཀྱིས་བྱིས་པའི་སྔར་ཡོད་ཀྱི་རིན་ཐང་ལྟ་བའི་དད་གུས་གཏོར་སྲིད་པ་མ་ཟད། སྙིང་སྟོབས་དང་སེམས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཁོང་སྟོང་ཅན་གྱི་མི་རུ་བྱེད་སྲིད། དེང་རབས་ཀྱི་མཁས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་བཏོན་པའི“བྱིས་པ་སྲོག་ཤིང་དུ་བྱེད་པའི”རྩ་དོན་ལ། བྱིས་པར་གཅེས་པའི་དགེ་སེམས་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ཡང་། འོན་ཀྱང་བྱིས་པའི་སློབ་གསོའི་རྩ་དོན་དང་ཆོས་ཉིད་དང་ཡོངས་སུ་ནས་འཚམས་པ་ཞིག་མིན། ཕ་མར་སྨད་པ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་སློབ་གསོ་ལ་དགག་པ་ནི“ཕ་གསོད”ཅན་གྱི་མཐའ་རུ་ལྷུང་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་ངེས། རིས་སུ་ཆད་པའི་སྒོ་ནས་བྱིས་པ་མཛེས་ངོར་བསྒྱུར་བ་དང་ལྷ་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་ལ། དྲང་ཕྱོགས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ཅང་མེད་པ་འདྲ།
       བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་ལ་བྱིས་བློ་ཡོད་དགོས་པ་བདེན་ཡང་། བྱིས་བློ་དེ་གཉུག་མའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་གཏན་ནས་མིན་པར། དེ་ནི་རྣམ་པ་གོང་དུ་འཕགས་པའི་བྱིས་བློ་དང་། རིག་གནས་ཀྱི་སྤུས་ཀ་མཐོན་པོ་ལྡན་པའི་བྱིས་བློ་ཡིན། ལིས་ཀྲི་ཡི«བྱིས་བློ་བཤད་པ»ཡིས“ཐོག་མའི་རྣམ་རྟོག་གི་རྩ་བའི་སེམས”དེ“བྱིས་བློ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ནི་སྨྲ་བ་ཡང་དག་མིན་པ་རྟོགས་སླ། རྒྱུ་མཚན་ནི། གཉུག་མའམ་གདོད་མའི་དོན་སྙིང་ཅན་གྱི་རབ་རིབ་ཀྱི་བྱིས་བློ་དེ་དང་། གོང་དུ་གཏད་པའི་གསལ་དྭངས་ཀྱི་བྱིས་བློ་གཉིས་དོན་གཅིག་པ་གཏན་ནས་མིན། “ཐོག་མའི་རྣམ་རྟོག་གི་རྩ་བའི་སེམས”ཞེས་པ་དེ་རྨོངས་རྟུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལས་ཕལ་ཆེར་ཐར་མེད།
       ལི་ཀྲི་ཡི་རྩོམ་རིག་གི་བསམ་བློས་ཕྱིས་ཀྱི་སེམས་རྣམ་རྩོམ་རིག་ལ་ཤན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། ཐལ་དྲགས་པའི“བྱིས་པའི་དད་ལྡན་པ”ཧྥེང་ཙི་ཁའེ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་ལིས་ཀྲི་ཞིག་ཡིན། ལིས་ཀྲི་ཡིས“བྱིས་བློ་དང” “སེམས་གཤའ་མ”གཉིས་མཚུངས་སྦྱོར་བྱས་ལ། ཧྥེང་ཙི་ཁའེ་ཡིས་བྱིས་བློ་དང་ཡོད་ཚད་མཚུངས་སྦྱོར་བྱེད་དེ། “ཞི་བདེའི་ལྷ་མོ་དང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ལྷ་མོ་ནི་རྣམ་དག་ལྷད་མེད་ཀྱི་བྱིས་བློ་ཡོད་སའི་གནས་སུ་ཕེབས་པ་ཡིན། བྱིས་བློ་བོར་བའི་གནས་ཏེ་རྫུན་གཡོ་ཉེས་སྡིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཞི་བདེའི་ལྷ་མོ་དང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ལྷ་མོའི་གྲིབ་མ་ཙམ་ཡང་མི་འཇོག”ཟེར། འདིར་མཚོན་པའི་སེམས་དེ་འཆར་ཡན་ཅན་དང་མཛེས་སྡུག་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་བདེན། འོན་ཀྱང་འདིའི་གཏན་ཚིགས་ནི་ཐལ་དྲགས་པ་དང་སྟབས་བདེ་དྲགས་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང་། «བུ་བུ་མོ»ཞེས་པའི་ནང་ཁོས“ལྷ་ཚོགས”དང་། “རྒྱུ་སྐར”དང་། “སྒྱུ་རྩལ”དང་། “བྱིས་པ”བཞི་ནི་ཁོའི་སེམས་པར་མངའ་མཛད་མཁན་གྱི“ཆོས་བཞི”རུ་བྱས་ཡོད། ཁོས་བལྟས་ན། བྱིས་པ་ནི་དར་མ་ལས་ཡིད་དུ་འོང་བ་མ་ཟད། དར་མ་ལས་ཤེས་རབ་ལྡན་པ་སྟེ། “གནམ་སའི་བར་ནས་ཆེས་བདེ་ཐང་གི་སེམས་ནི་བྱིས་པར་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་དངོས་ཀྱི་བདེན་ལུགས་ནི་བྱིས་པ་ཁོ་ནས་གསལ་བར་དང་ཡོངས་ནས་རྟོགས་ཐུབ། ང་ཁོ་ཚོ་དང་བསྡུར་ན་ངའི་སེམས་འཇིག་རྟེན་པའི་བློ་དང་སྡུག་གིས་སྒྲིབ་ཅིང་ཉེས་པར་བྱས་འདུག་པས། ང་ནི་སྙིང་རྗེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་པ་རེད། སྤྱིར་ཕ་ནི་དད་གུས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་མོད། ང་དངོས་གནས་ཁོ་ཚོས‘ཕ’ཞེས་འབོད་པའི་ཡུལ་དུ་མི་རུང”ཟེར།
       ལྷན་གཤིས་ཀྱི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། བྱིས་པར་ལྷད་མེད་སྙིང་སྡུག་གི་ངོས་ནི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཁོ་ཚོས་བློ་དང་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ཐོབ་མེད། ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པར་གསོ་སྐྱོང་དང་མཐོར་འདེགས་བཟོ་དགོས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་དངོས་ཀྱི་བདེན་ལུགས་རྟོགས་པ་ལ་མི་ཚེའི་ཉམས་མྱོང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ན་སྨིན་པའི་བརྡར་ཤ་གཅོད་པའི་ནུས་པ་དགོས། དེ་ནི་གནའ་ནས་བཟུང་སླ་མོ་ཞིག་མིན་ཞིང་། བྱིས་པ་དག་གིས“གསལ་བར་དང་ཡོངས་ནས་རྟོགས་ཐུབ”པ་ཞིག་མིན། བྱིས་པ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ཀྱི་མ་དཔེ་རུ་བཀུར་བ་དང་། དར་མ་ལ“སྙིང་རྗེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་དབང་བོ་སྐྱོན་ཅན་པ”ཞེས་སྨོད་པ་ནི། རུ་སོ་བཞིན་གྱི་མི་གཤིས་ཀྱི་ཨུ་ཐོ་ཕེ་ཡ་རིང་ལུགས་པ་དང་། རུ་སོ་བཞིན་གྱི་མཛེས་རིག་གི་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མངོན་གསལ་རེད། འདི་ནི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པའི་སྟོང་བསམ་དང་བསྔགས་བརྗོད་ཅིག་དང་། དར་མ་ལ་མཁོ་ཆད་པ་ལས་བྱུང་བའི་མ་མོས་པ་དང་དམའ་འབེབས་ཤིག་རེད།
       བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་བཤད་པའི་སྐབས་དང་། “བྱིས་བློ”ཡི་གནད་དོན་འདིར་གདོང་གཏོད་པའི་སྐབས་སུ་མི་རྣམས་ལ་མཐོང་སྣེ་ཟུང་དགོས་པ་འདྲ་སྟེ། ངོས་གཉིས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ་དགོས། བྱིས་བློ་ལ་མཛེས་སྡུག་དང་ཡིད་འོང་གི་ངོས་ཡོད་པ་ཡིན་ཡང་། དེར་དེ་དང་ཁྱོན་ནས་ལྡོག་པའི་ངོས་གཞན་ཞིག་ཡོད་པའང་ཤེས་དགོས། དེའི་ལྷད་མེད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་མ་སྨིན་པ་ཡོད་ལ། དེའི་ཡིད་འོང་གི་ཁྲོད་དུ་རྨོངས་པའི་ཆ་ཡོད། དེས་བློ་འབྱེད་ཀྱི་རླུང་བུ་ལ་བསྒུགས་ནས་ཡོད་ལ། རིགས་རྟོག་གི་ཕྱག་གི་རོགས་འདེགས་ལ་བསྒུགས་ནས་ཡོད།
       བྱིས་བློ་ནི་མི་གཤིས་ཀྱི་དཔྱིད་འགོ་ལྟ་བུ་ཙམ་རེད། རང་གི་འཚར་ལོངས་འགྲུབ་པའི་ཆེད་དུ་ཁོས་ཚ་གདུག་གི་དབྱར་ཁ་དང་། སྐྱ་ཤུར་བའི་སྟོན་ཀ། གྲང་ངར་གྱི་དགུན་ཁ་བརྒྱུད་དགོས། དཀའ་ཚེགས་ཀྱི་བགྲོད་རིམ་འདིའི་ཁྲོད་ནས་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གིས་བྱིས་པར་སློབ་གསོ་དང་མིག་ལྟོས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་དགོས་པ་ལས། “བྱིས་པ་མ་གཞུང་དུ་བྱེད་པའི”རྩ་དོན་འཁྱེར་ནས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བྱིས་པར་བསྟོད་བསྔགས་དང་དད་བཀུར་བྱ་བ་མི་རིགས།
       གཡུ་མ་བརྐོས་པ། རྒྱན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། གཡུ་མཛེས་ཀྱང་རུང་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་གཏགས་ཤིང་བརྐོ་བ་མ་བྱས་ཚེ།ངེས་པ་དོན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་སུ་མི་འགྱུར། བྱིས་པའང་དེ་ལྟར་རོ། །«སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས»ཀྱིས་བསྟན་དོན། “མཁས་བཙུན་གཉིས་ལྡན་གང་དེ། །གསེར་སྦྱང་བཙོ་མ་བཞིན་གྱི། །བསྲེགས་བཅད་བརྡར་གསུམ་ལས་བྱུང་། །”ཞེས་སོ། །བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་རྩོམ་པ་པོ་རེ་རེས་བྱིས་པར་རྩོམ་འབྲི་སྐབས། ཀུན་ལ“བསྲེག་པ”དང་། “གཅོད་པ”དང“བརྡར་བའི”རང་རྟོགས་དང་བཟོད་པ་ཡོད་དགོས།